Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), dị ứng là một trong những bệnh mạn tính đang gia tăng trên toàn cầu. Tại nơi làm việc, người lao động tiếp xúc hằng ngày với bụi, hóa chất và nhiều chất có khả năng gây dị ứng. Đồ bảo hộ được chọn đúng và sử dụng đúng chính là lớp rào chắn giúp ngăn dị ứng nghề nghiệp ngay từ đầu.
Dị ứng nghề nghiệp là gì?
Dị ứng nghề nghiệp là phản ứng dị ứng xảy ra khi người lao động tiếp xúc với một hoặc nhiều chất có trong môi trường làm việc. Nhiều ngành nghề có nguy cơ cao:
- Chế biến thực phẩm, làm bánh: bụi bột mì, gia vị, enzyme.
- Xây dựng, chế biến gỗ: bụi gỗ, bụi xi măng.
- Vệ sinh công nghiệp: hóa chất tẩy rửa, chất khử trùng.
- Sản xuất điện tử, cơ khí: dung môi, keo, dầu cắt gọt, kim loại như crôm, niken.
Tại Việt Nam, một số bệnh do dị ứng nghề nghiệp đã nằm trong danh mục bệnh nghề nghiệp được hưởng bảo hiểm xã hội theo Thông tư 15/2016/TT-BYT. Cụ thể có bệnh hen nghề nghiệp, bệnh viêm da tiếp xúc nghề nghiệp do crôm, và bệnh da nghề nghiệp do tiếp xúc với cao su tự nhiên và hóa chất phụ gia cao su. Điều này có nghĩa là doanh nghiệp không chỉ chịu rủi ro sức khỏe người lao động mà còn có trách nhiệm pháp lý khi để xảy ra bệnh nghề nghiệp.
Với ngành thực phẩm, dị nguyên thường đi kèm yêu cầu vệ sinh nghiêm ngặt. Danh mục PPE cho từng khu vực sản xuất được trình bày chi tiết trong bài PPE nhà máy thực phẩm: yêu cầu GMP, HACCP chuyên sâu.
Dấu hiệu nhận biết và cách phòng ngừa
Các dấu hiệu thường gặp gồm hắt hơi, ho, ngứa, mắt đỏ hoặc chảy nước mắt, da khô, nổi mẩn. Hiếm gặp hơn nhưng nguy hiểm là phản ứng phản vệ, có thể gây phù nề.
Việc chẩn đoán cần được bác sĩ thực hiện qua khám sức khỏe, đánh giá điều kiện làm việc và các xét nghiệm dị ứng chuyên biệt. Khi đã xác định nguyên nhân, doanh nghiệp có thể điều chỉnh hoặc chuyển vị trí làm việc, cải thiện thông gió và trang bị PPE phù hợp.
Để làm được điều này một cách bài bản, doanh nghiệp cần xác định dị nguyên ở từng vị trí ngay từ khâu đánh giá rủi ro, thay vì chờ người lao động có triệu chứng mới xử lý. Quy trình này được hướng dẫn từng bước trong bài PPE risk assessment nhà máy: cách lập danh sách PPE chuẩn.
PPE: rào chắn vật lý trước dị nguyên
PPE là giải pháp tiêu chuẩn để hạn chế phản ứng dị ứng nghề nghiệp. Mỗi loại bảo vệ một đường tiếp xúc khác nhau:
- Găng tay bảo hộ: chắn hóa chất và dị nguyên tiếp xúc qua da tay, vốn là nguyên nhân phổ biến nhất của viêm da nghề nghiệp.
- Khẩu trang và mặt nạ: lọc hạt bụi và hơi hóa chất gây dị ứng đường hô hấp.
- Kính bảo hộ: bảo vệ mắt khỏi hóa chất bắn tóe gây kích ứng.
- Quần áo bảo hộ: cách ly toàn thân khỏi bụi và hóa chất.
Khi chính đồ bảo hộ gây dị ứng
Có một nghịch lý ít doanh nghiệp để ý: như mọi vật dụng tiếp xúc lâu với da, chính PPE cũng có thể gây dị ứng tiếp xúc. Biểu hiện là da khô, đỏ, kích ứng, sưng, thậm chí chàm hoặc mề đay. Nguyên nhân thường gặp:
- Găng tay cao su latex: gây mẫn cảm, đặc biệt ở nhân viên y tế, vệ sinh và bảo trì phải đeo găng liên tục.
- Khẩu trang, mặt nạ: đeo lâu gây kích ứng vùng da tiếp xúc ở mũi, má.
- Da thuộc crôm trong giày, găng tay da: crôm là một trong những dị nguyên tiếp xúc phổ biến nhất.
- Thuốc nhuộm, keo và khuy niken trên quần áo bảo hộ.
Giải pháp nằm ở việc chọn đúng vật liệu:
- Dùng găng tay nitrile không bột thay cho latex. Nitrile không chứa protein cao su tự nhiên, nên loại bỏ được nguy cơ dị ứng latex mà vẫn chống hóa chất tốt. Một ví dụ là dòng găng tay nitrile TOWA 529 dùng một lần.
- Đeo găng lót cotton bên trong găng cao su hoặc găng hóa chất, để da không tiếp xúc trực tiếp với vật liệu gây kích ứng. Cách chọn loại găng lót này được hướng dẫn trong găng tay vải cotton trắng: cách chọn và giá.
- Ưu tiên vật liệu thoáng khí. Mồ hôi tích tụ làm viêm da nặng hơn, nhất là với khí hậu nóng ẩm như Việt Nam. Các giải pháp vải mới giúp tản nhiệt và thoát ẩm được giới thiệu trong đồ bảo hộ chống nóng: công nghệ graphene.
- Chú ý chất liệu quần áo bảo hộ: vải có thành phần rõ ràng, ít hóa chất xử lý và thuốc nhuộm kém chất lượng. Bài chất liệu may quần áo bảo hộ nào bền đẹp nhất phân tích ưu nhược điểm từng loại vải để bạn cân nhắc.
Câu hỏi thường gặp về dị ứng nghề nghiệp
Đeo găng tay mà tay vẫn bị ngứa, nổi mẩn: lỗi do găng hay do hóa chất?
- Có thể do cả hai. Nếu tay chỉ bị ở vùng tiếp xúc với găng, khả năng cao là dị ứng với vật liệu găng, thường là latex hoặc phụ gia cao su. Nếu bị lan rộng hơn, hóa chất có thể đã thấm qua găng. Hãy đổi sang găng nitrile không bột, đeo thêm găng lót cotton và báo cho bộ phận y tế để xác định nguyên nhân.
Găng tay dùng một lần có ít gây dị ứng hơn găng tái sử dụng không?
- Không hẳn, điều quan trọng là vật liệu chứ không phải số lần dùng. Găng dùng một lần bằng latex có bột vẫn là nguyên nhân gây dị ứng hàng đầu.
Khẩu trang dùng lâu có gây kích ứng da không?
- Có, nhất là khi đeo cả ca trong môi trường nóng ẩm. Khẩu trang ẩm và bẩn vừa giảm hiệu quả lọc, vừa làm da kích ứng nặng hơn. Doanh nghiệp nên quy định rõ chu kỳ thay khẩu trang, có thể tham khảo mẫu trong lịch thay PPE định kỳ cho EHS Manager.
Người lao động bị dị ứng nghề nghiệp có được hưởng chế độ không?
- Một số bệnh như hen nghề nghiệp, viêm da tiếp xúc do crôm, bệnh da do cao su nằm trong danh mục bệnh nghề nghiệp được hưởng bảo hiểm xã hội. Người lao động cần được khám và giám định theo quy định. Doanh nghiệp nên lưu hồ sơ trang cấp PPE đầy đủ để chứng minh đã thực hiện nghĩa vụ phòng ngừa.
