Nhiều doanh nghiệp nghĩ rằng chỉ cần phát đủ găng tay, khẩu trang, mũ bảo hộ là đã hoàn thành nghĩa vụ an toàn lao động. Thực tế, PPE được phân thành các cấp độ theo mức rủi ro mà chúng bảo vệ, và chọn sai cấp độ có thể nguy hiểm không kém việc không trang cấp. Bài viết này giúp bạn hiểu chọn sai cấp độ PPE dẫn đến hậu quả gì, và doanh nghiệp phải chịu trách nhiệm ra sao.
Tóm tắt 3 cấp độ PPE theo tiêu chuẩn châu Âu
Theo Quy định (EU) 2016/425, PPE được chia thành 3 nhóm theo mức độ nghiêm trọng của rủi ro. Đây cũng là cách phân loại được hầu hết các nhà máy FDI tại Việt Nam áp dụng khi xây dựng danh mục PPE nội bộ.
| Cấp độ | Mức rủi ro | Ví dụ | Yêu cầu chứng nhận |
|---|---|---|---|
| Category I | Rủi ro nhẹ, hậu quả hạn chế | Găng tay làm vườn, kính chống bụi nhẹ, nút tai cho tiếng ồn vừa phải | Nhà sản xuất tự công bố hợp chuẩn |
| Category II | Rủi ro trung bình, không trực tiếp đe dọa tính mạng | Mũ bảo hộ, giày bảo hộ, quần áo phản quang, găng chống cắt | Tổ chức chứng nhận độc lập thử nghiệm mẫu |
| Category III | Rủi ro nghiêm trọng, có thể gây tử vong hoặc tổn thương vĩnh viễn | Mặt nạ phòng độc, dây an toàn chống rơi ngã, quần áo chống cháy, găng tay cách điện | Thử nghiệm mẫu và giám sát chất lượng sản xuất định kỳ |
Cách phân loại chi tiết, ký hiệu nhận biết và ví dụ cụ thể cho từng cấp được trình bày đầy đủ trong Safety PPE là gì? Phân biệt PPE Category I, II, III theo EU.
Chọn PPE thấp hơn cấp cần thiết: ảo giác an toàn
Đây là sai lầm nguy hiểm nhất, vì người lao động tin rằng mình đã được bảo vệ trong khi thực tế không phải vậy.
Ví dụ điển hình là dùng găng tay Category I để thao tác với hóa chất ăn mòn. Găng không đủ khả năng chắn hóa chất sẽ để da tiếp xúc trực tiếp, gây bỏng. Tệ hơn, một số vật liệu găng có thể bị hóa chất làm chảy và dính vào da, khiến vết bỏng nặng hơn cả khi không đeo găng. Công việc tiếp xúc hóa chất ăn mòn cần dùng găng tay chống hóa chất có chứng nhận EN ISO 374 phù hợp với đúng loại hóa chất.
Tương tự, khẩu trang chống bụi thông thường không thể bảo vệ người lao động khỏi hơi dung môi hay khí độc. Ở khu vực pha sơn, xử lý hóa chất, cần mặt nạ phòng độc với phin lọc đúng loại khí. Còn với các công việc trên cao, một bộ dây đai bụng rẻ tiền không thay thế được dây an toàn toàn thân đạt chuẩn chống rơi ngã.
Chọn PPE cao hơn mức cần: cũng không phải lựa chọn an toàn
Nhiều người nghĩ cứ chọn cấp cao nhất là an toàn nhất. Điều này không hoàn toàn đúng.
PPE cấp cao thường dày hơn, nặng hơn và kém linh hoạt hơn. Một đôi găng phủ nhiều lớp chống hóa chất rất tốt nhưng làm mất cảm giác tay, khiến thao tác lắp ráp linh kiện nhỏ kém chính xác, thậm chí làm rơi chi tiết. Quần áo chống hóa chất kín hoàn toàn mặc cả ngày trong xưởng nóng có thể gây kiệt sức vì nhiệt. Khi PPE quá vướng víu, người lao động có xu hướng tháo ra giữa ca, và rủi ro quay lại đúng như lúc không có PPE.
Ngoài ra, mua PPE vượt cấp cho toàn bộ nhà máy còn làm chi phí tăng mạnh mà không mang lại thêm giá trị an toàn. Cách tối ưu là phân loại theo từng vị trí, dùng cấp cao cho đúng nơi cần cấp cao.
Cách chọn đúng cấp độ PPE cho từng vị trí
Để tránh cả hai sai lầm trên, doanh nghiệp nên thực hiện theo trình tự:
- Đánh giá rủi ro từng vị trí: xác định loại nguy hiểm (cơ học, hóa chất, nhiệt, điện, độ cao) và mức độ nghiêm trọng nếu xảy ra sự cố.
- Đối chiếu cấp độ PPE tương ứng: rủi ro có thể gây tử vong bắt buộc dùng PPE Category III, không có ngoại lệ.
- Kiểm tra chứng nhận thực tế: yêu cầu nhà cung cấp xuất trình chứng nhận tiêu chuẩn còn hiệu lực và CO/CQ của lô hàng, không chỉ dựa vào mô tả trên bao bì.
- Thử nghiệm với người dùng thực tế: cho một nhóm nhỏ dùng thử trước khi mua số lượng lớn, để đánh giá độ thoải mái và mức độ phù hợp với thao tác.
- Huấn luyện sử dụng: đặc biệt bắt buộc với PPE Category III như dây an toàn, mặt nạ phòng độc, găng tay cách điện.
- Kiểm tra và thay thế định kỳ: PPE hết hạn hoặc hư hỏng phải được thay ngay, kể cả khi bề ngoài còn tốt.
Bước đầu tiên là nền tảng cho toàn bộ quy trình. Phương pháp đánh giá rủi ro và lập danh mục PPE theo từng vị trí được hướng dẫn từng bước trong bài PPE risk assessment nhà máy: cách lập danh sách PPE chuẩn.
Trách nhiệm pháp lý của doanh nghiệp tại Việt Nam
Theo Luật An toàn, vệ sinh lao động và Thông tư 25/2022/TT-BLĐTBXH, người sử dụng lao động có nghĩa vụ trang cấp PPE phù hợp với yếu tố nguy hiểm, có hại tại nơi làm việc. Chữ “phù hợp” là điểm mấu chốt: trang cấp PPE sai cấp độ không được xem là đã hoàn thành nghĩa vụ.
Theo Điều 22 Nghị định 12/2022/NĐ-CP, tổ chức không trang cấp, trang cấp không đầy đủ hoặc trang cấp PPE không đạt yêu cầu có thể bị phạt tiền theo số người lao động bị ảnh hưởng:
| Số người lao động vi phạm | Mức phạt với tổ chức |
|---|---|
| Từ 1 đến 10 người | 6 đến 12 triệu đồng |
| Từ 11 đến 50 người | 12 đến 20 triệu đồng |
| Từ 51 đến 100 người | 20 đến 30 triệu đồng |
| Từ 101 đến 300 người | 30 đến 40 triệu đồng |
| Từ 301 người trở lên | 40 đến 60 triệu đồng |
Mức phạt hành chính chỉ là phần nhỏ. Khi xảy ra tai nạn lao động do PPE không phù hợp, doanh nghiệp còn phải bồi thường, chi trả chi phí điều trị, chịu gián đoạn sản xuất, ảnh hưởng uy tín với khách hàng, và trong trường hợp nghiêm trọng có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự. Khi đặt tất cả các khoản này lên bàn cân, chi phí đầu tư PPE đúng chuẩn thường rất nhỏ. Bài chi phí PPE so với tai nạn lao động: con số EHS cần biết phân tích cụ thể bài toán này.
Câu hỏi thường gặp về cấp độ PPE
Làm sao biết một sản phẩm PPE thuộc Category mấy?
- Xem tài liệu đi kèm và nhãn sản phẩm. PPE Category III đạt chuẩn châu Âu thường có dấu CE kèm mã số 4 chữ số của tổ chức giám sát chất lượng sản xuất. PPE Category I chỉ có dấu CE, không kèm mã số.
Phát tiền cho công nhân tự mua đồ bảo hộ có được không?
- Không. Thông tư 25/2022/TT-BLĐTBXH quy định rõ người sử dụng lao động không được phát tiền thay cho việc trang cấp PPE, không được buộc người lao động tự mua hoặc thu tiền của người lao động để mua PPE.
PPE Category III có cần huấn luyện riêng không?
- Có. Với các thiết bị bảo vệ khỏi rủi ro tử vong như dây an toàn, mặt nạ phòng độc, người lao động phải được huấn luyện cách sử dụng, kiểm tra và bảo quản. Đeo sai cách một thiết bị Category III có thể vô hiệu hóa hoàn toàn tác dụng bảo vệ của nó.
Doanh nghiệp đã phát đủ PPE nhưng công nhân không đeo thì ai chịu trách nhiệm?
- Cả hai bên. Người lao động có nghĩa vụ sử dụng PPE đã được trang cấp và có thể bị xử lý kỷ luật nếu không tuân thủ. Tuy nhiên, người sử dụng lao động vẫn có trách nhiệm hướng dẫn, giám sát việc sử dụng. Nếu không có cơ chế kiểm tra, doanh nghiệp khó chứng minh đã làm hết trách nhiệm khi xảy ra tai nạn.
