Làm việc trong không gian hạn chế là một trong những công việc nguy hiểm nhất trong công nghiệp. Khi có sự cố, người lao động gần như không thể tự thoát ra, và việc cứu hộ đòi hỏi thiết bị chuyên dụng cùng người được huấn luyện. Bài viết này giúp bạn hiểu các rủi ro chính và hệ thống thiết bị chống rơi ngã, cứu hộ cần trang bị.
Không gian hạn chế là gì và có những rủi ro nào?
Không gian hạn chế là những khu vực có lối ra vào hẹp, không được thiết kế để người làm việc thường xuyên nhưng vẫn cần vào định kỳ để sửa chữa, vệ sinh hoặc bảo trì. Ví dụ điển hình là hố ga, cống ngầm, bể xử lý nước thải, bồn chứa, silo xi măng hoặc ngũ cốc, bồn chứa hóa chất và dược phẩm.
Người lao động trong không gian hạn chế đối mặt với nhiều rủi ro cùng lúc:
- Rơi ngã khi leo xuống hoặc di chuyển trong không gian sâu.
- Trơn trượt do ẩm ướt, rêu bám hoặc cặn hóa chất.
- Thiếu ánh sáng, tầm nhìn hạn chế.
- Nhiệt độ thay đổi đột ngột.
- Khí độc, khí dễ cháy hoặc thiếu oxy.
- Va đập vào thành bồn, đường ống khi di chuyển.
Vì nhiều rủi ro chồng lên nhau, doanh nghiệp cần đánh giá rủi ro cụ thể cho từng vị trí trước khi lựa chọn thiết bị. Bạn có thể tham khảo quy trình này trong bài PPE risk assessment nhà máy: cách lập danh sách PPE chuẩn.
Nguyên tắc vàng: không xuống cứu khi chưa có thiết bị
Trong các vụ tai nạn không gian hạn chế, số người tử vong thường không dừng ở một người. Khi thấy đồng nghiệp ngất bên dưới, người ở trên thường lao xuống cứu theo phản xạ, rồi chính họ cũng bị ngạt vì cùng một nguồn khí độc.
Vì vậy nguyên tắc vàng là: người giám sát trên miệng hầm không bao giờ được xuống cứu trực tiếp. Họ phải đưa nạn nhân lên từ phía trên bằng thiết bị cứu hộ chuyên dụng đã lắp đặt sẵn từ trước khi bắt đầu công việc.
Không gian hạn chế cũng là công việc đòi hỏi người lao động được huấn luyện an toàn chuyên sâu. Các yêu cầu về đối tượng huấn luyện và điều kiện cấp thẻ được trình bày trong bài thẻ an toàn lao động: điều kiện cấp, mẫu mới nhất.
Đo khí trước khi vào: bước không được bỏ qua
Khí độc và thiếu oxy là nguyên nhân gây tử vong hàng đầu trong không gian hạn chế. Các khí như H₂S (thường gặp ở hố ga, bể xử lý nước thải), CO hay khí dễ cháy có thể không màu, không mùi hoặc làm tê liệt khứu giác chỉ sau vài hơi thở.
Trước khi vào và trong suốt thời gian làm việc, cần đo khí liên tục bằng máy phát hiện khí đa chỉ tiêu, tối thiểu gồm O₂, khí dễ cháy (LEL), H₂S và CO. Nếu kết quả không đạt, phải thông gió cưỡng bức trước khi cho người vào. Trường hợp không thể thông gió đủ, người lao động phải dùng thiết bị thở cấp khí độc lập như bình thở SCBA, vì mặt nạ lọc thông thường không có tác dụng khi thiếu oxy.
Hệ thống chống rơi ngã theo nguyên tắc ABC
Một hệ thống chống rơi ngã cho không gian hạn chế gồm ba thành phần, gọi là nguyên tắc ABC:
A (Anchorage): điểm neo, chân đế 3 chân
Miệng hố ga hay bồn chứa thường không có điểm neo cố định đủ chắc. Giải pháp là bộ tời 3 chân, một điểm neo di động bằng nhôm, nhẹ, lắp đặt nhanh ngay trên miệng hầm. Chân đế 3 chân cần đạt EN 795 và được chứng nhận cho số người sử dụng đồng thời. Nhiều loại có thêm tấm gắn trên chân để lắp tời nâng vật tư hoặc thiết bị cứu hộ.
B (Body support): dây an toàn toàn thân
Dây toàn thân dùng cho không gian hạn chế phải đạt EN 361 và nên có dây nối dài ở điểm neo lưng. Chi tiết nhỏ này giúp việc kéo nạn nhân qua miệng hầm hẹp dễ dàng hơn, vì người được kéo lên sẽ ở tư thế thẳng đứng, không bị vướng vai. Dây cũng cần cho phép treo người trong thời gian dài mà không gây chèn ép nguy hiểm.
Nếu doanh nghiệp vẫn đang dùng dây đai bụng cho công việc này thì cần thay ngay. Lý do được phân tích cụ thể trong bài so sánh dây đai an toàn toàn thân và dây đai bán thân.
C (Connection): dây cứu sinh tự co có chức năng cứu hộ
Đây là bộ phận nối giữa người và điểm neo. Với không gian hạn chế, nên chọn dây cứu sinh tự co đạt đồng thời hai chuẩn:
- EN 360: chống rơi ngã, hãm người lại trong khoảng cách ngắn nhất và giảm lực giật lên cơ thể.
- EN 1496: thiết bị cứu hộ có tay quay, cho phép người ở trên kéo nạn nhân lên hoặc hạ xuống mà không cần xuống hầm.
Thiết bị đạt cả hai chuẩn này vừa là dây chống rơi trong lúc làm việc, vừa là thiết bị cứu hộ khi có sự cố. Doanh nghiệp không cần chuẩn bị thêm hệ thống riêng, và thời gian cứu hộ được rút ngắn đáng kể.
Câu hỏi thường gặp về làm việc trong không gian hạn chế
Vì sao nhiều vụ tai nạn hầm cống có nhiều người tử vong cùng lúc?
Vì người ở trên lao xuống cứu mà không có thiết bị thở hay cứu hộ, rồi chính họ cũng bị ngạt khí. Muốn tránh điều này, thiết bị cứu hộ phải được lắp sẵn trước khi bắt đầu công việc, không phải đến lúc có sự cố mới đi tìm.
Dùng khẩu trang hoặc mặt nạ lọc độc có đủ khi xuống hố ga không?
Không. Mặt nạ lọc chỉ lọc được khí độc, không tạo ra oxy. Nếu không gian thiếu oxy, người đeo mặt nạ lọc vẫn bị ngạt. Phải đo khí trước, và dùng thiết bị cấp khí độc lập khi cần. Xem thêm các dòng mặt nạ phòng độc để hiểu khi nào mặt nạ lọc dùng được, khi nào không.
Dây cứu sinh tự co có cần kiểm định định kỳ không?
Có. Thiết bị chống rơi ngã là PPE bảo vệ khỏi rủi ro tử vong và phải được kiểm tra định kỳ theo quy định cùng khuyến cáo của nhà sản xuất. Doanh nghiệp nên đưa các thiết bị này vào lịch thay PPE định kỳ để không bỏ sót.
Một bộ chân đế 3 chân dùng được cho bao nhiêu người?
Tùy chứng nhận của từng sản phẩm. Có loại chỉ cho 1 người, có loại cho phép 2 đến 3 người neo đồng thời. Luôn kiểm tra thông số trên nhãn và trong hướng dẫn sử dụng, không tự ý neo thêm người vượt chứng nhận.
