1. Mở đầu: Mua sắm vật tư tại Việt Nam – thị trường tiềm năng nhưng đầy rủi ro
Trong hơn một thập kỷ qua, Việt Nam trở thành điểm đến hàng đầu của các tập đoàn FDI trong lĩnh vực sản xuất điện tử, cơ khí, may mặc, thực phẩm, dược phẩm và hàng tiêu dùng. Sự phát triển nhanh chóng của các khu công nghiệp kéo theo nhu cầu khổng lồ về vật tư tiêu hao, thiết bị công nghiệp, phụ tùng thay thế, hóa chất, bao bì và hàng hóa phục vụ vận hành nhà máy.
Tuy nhiên, dù thị trường nội địa có tiềm năng lớn, phần lớn doanh nghiệp FDI vẫn gặp khó khăn khi mua sắm tại Việt Nam. Nhiều doanh nghiệp thậm chí chấp nhận nhập khẩu 70–90% vật tư từ Trung Quốc, Hàn Quốc, Nhật Bản hoặc châu Âu, dù chi phí logistics tăng cao và thời gian giao hàng kéo dài.
Câu hỏi đặt ra là: vì sao một thị trường năng động như Việt Nam lại khiến doanh nghiệp FDI gặp nhiều trở ngại trong hoạt động procurement? Và đâu là những rủi ro lớn nhất mà họ phải đối mặt?
2. Thách thức 1: Năng lực nhà cung cấp nội địa chưa theo kịp tiêu chuẩn quốc tế
Đây là vấn đề cốt lõi và cũng là nguyên nhân khiến doanh nghiệp FDI dè dặt khi chuyển từ nhập khẩu sang mua hàng trong nước.
Phần lớn nhà cung cấp Việt Nam có quy mô nhỏ và vừa, thiếu hệ thống quản trị chất lượng bài bản. Nhiều doanh nghiệp chưa đạt các tiêu chuẩn quốc tế như ISO 9001, ISO 14001, RoHS, CE hay tiêu chuẩn an toàn lao động. Điều này dẫn đến sự thiếu ổn định trong chất lượng sản phẩm, đặc biệt là các nhóm vật tư tiêu hao, linh kiện cơ khí chính xác, thiết bị điện – tự động hóa và hóa chất công nghiệp.
Một vấn đề khác là năng lực kiểm soát quy trình sản xuất còn hạn chế. Nhiều nhà cung cấp không có hệ thống truy xuất nguồn gốc, không có dữ liệu kiểm tra chất lượng theo lô, không có báo cáo phân tích rủi ro hoặc hồ sơ đánh giá nhà cung cấp theo chuẩn FDI.
Đối với doanh nghiệp FDI, sự thiếu ổn định này tạo ra rủi ro lớn. Chỉ một lô vật tư lỗi cũng có thể làm gián đoạn dây chuyền sản xuất, gây thiệt hại hàng trăm nghìn USD mỗi giờ, đặc biệt trong ngành điện tử và thực phẩm.
3. Thách thức 2: Thiếu minh bạch về giá và dữ liệu thị trường
Một trong những khó khăn lớn nhất của các Procurement Manager tại Việt Nam là thiếu dữ liệu để so sánh giá, đánh giá thị trường và benchmark nhà cung cấp.
Không giống các thị trường phát triển, nơi giá vật tư công nghiệp được công bố rộng rãi hoặc có nền tảng dữ liệu tập trung, thị trường Việt Nam phân mảnh và thiếu minh bạch. Giá cùng một sản phẩm có thể chênh lệch 20–40% giữa các nhà cung cấp khác nhau.
Nhiều doanh nghiệp FDI phản ánh rằng họ phải mất nhiều tháng để khảo sát thị trường, nhưng vẫn không thể xác định được mức giá tối ưu. Điều này dẫn đến tình trạng mua hàng theo thói quen, phụ thuộc vào một vài nhà cung cấp quen thuộc, hoặc tệ hơn là bị đội giá mà không hay biết.
Thiếu dữ liệu cũng khiến doanh nghiệp khó đánh giá rủi ro, khó dự báo biến động giá và khó lập kế hoạch ngân sách chính xác.
4. Thách thức 3: Chi phí logistics nội địa cao và hạ tầng chưa đồng bộ
Việt Nam có chi phí logistics thuộc nhóm cao nhất châu Á, chiếm 16–20% GDP. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến giá thành vật tư và thiết bị.
Hạ tầng giao thông chưa đồng bộ, đặc biệt là kết nối giữa cảng biển – khu công nghiệp – kho bãi. Nhiều khu công nghiệp ở miền Bắc và miền Nam vẫn phụ thuộc vào đường bộ, khiến chi phí vận chuyển tăng cao và thời gian giao hàng khó dự đoán.
Đối với vật tư tiêu hao hoặc thiết bị cần giao nhanh, sự chậm trễ này có thể gây gián đoạn sản xuất. Đối với hàng hóa cồng kềnh như máy móc, thiết bị công nghiệp, chi phí vận chuyển nội địa đôi khi còn cao hơn chi phí vận chuyển quốc tế.
5. Thách thức 4: Quy trình mua hàng nội địa phức tạp và thiếu chuẩn hóa
Nhiều doanh nghiệp FDI phản ánh rằng quy trình làm việc với nhà cung cấp Việt Nam còn thiếu chuyên nghiệp.
Một số vấn đề phổ biến gồm: báo giá không theo chuẩn quốc tế, thiếu thông tin kỹ thuật, thiếu chứng từ kiểm định, phản hồi chậm, không có SLA (Service Level Agreement), không có KPI giao hàng và không có hệ thống quản lý đơn hàng.
Điều này khiến Procurement Manager mất nhiều thời gian để xác minh thông tin, đối chiếu dữ liệu và xử lý sai sót.
Trong khi đó, các tập đoàn FDI thường yêu cầu quy trình mua hàng phải minh bạch, có thể kiểm toán và tuân thủ các tiêu chuẩn quốc tế về quản trị rủi ro.
6. Thách thức 5: Rủi ro về tính ổn định của nguồn cung
Nhiều nhà cung cấp Việt Nam có quy mô nhỏ, phụ thuộc vào nguồn nguyên liệu nhập khẩu hoặc không có kế hoạch dự trữ hàng hóa. Khi thị trường biến động, họ dễ rơi vào tình trạng thiếu hàng, giao hàng trễ hoặc tăng giá đột ngột.
Đối với doanh nghiệp FDI, sự thiếu ổn định này là rủi ro lớn. Một dây chuyền sản xuất trị giá hàng tỷ USD không thể dừng lại chỉ vì thiếu một loại vật tư nhỏ.
Đây là lý do nhiều doanh nghiệp FDI chấp nhận nhập khẩu với lead time dài nhưng ổn định, thay vì mua hàng trong nước với rủi ro cao.
7. Thách thức 6: Yêu cầu ESG ngày càng khắt khe
Từ năm 2025, nhiều tập đoàn đa quốc gia áp dụng tiêu chuẩn ESG bắt buộc đối với toàn bộ chuỗi cung ứng. Điều này bao gồm giảm phát thải CO₂, sử dụng vật liệu tái chế, quản lý chất thải, an toàn lao động và minh bạch nguồn gốc sản phẩm.
Tuy nhiên, phần lớn nhà cung cấp Việt Nam chưa sẵn sàng đáp ứng các yêu cầu này. Họ thiếu hệ thống đo lường phát thải, thiếu báo cáo ESG và chưa có quy trình quản lý môi trường theo chuẩn quốc tế.
Điều này khiến doanh nghiệp FDI gặp khó khăn khi lựa chọn nhà cung cấp nội địa, đặc biệt trong các ngành chịu giám sát chặt chẽ như điện tử, thực phẩm, dược phẩm và hàng tiêu dùng.
8. Một doanh nghiệp Nhật Bản tại Hải Phòng và bài học về rủi ro mua hàng nội địa
Một công ty Nhật Bản trong lĩnh vực sản xuất linh kiện ô tô tại Hải Phòng từng quyết định chuyển 40% vật tư tiêu hao từ nhập khẩu sang mua hàng trong nước để giảm chi phí logistics.
Ban đầu, chi phí giảm 12% và thời gian giao hàng rút ngắn đáng kể. Tuy nhiên, chỉ sau sáu tháng, doanh nghiệp gặp hàng loạt vấn đề: chất lượng vật tư không ổn định, tỷ lệ lỗi tăng 3%, nhà cung cấp giao hàng trễ nhiều lần và không có kế hoạch dự trữ hàng hóa.
Khi thị trường nguyên liệu biến động, nhà cung cấp tăng giá 18% mà không báo trước. Điều này khiến doanh nghiệp phải quay lại nhập khẩu, mất thêm thời gian và chi phí để ổn định chuỗi cung ứng.
Bài học rút ra là: mua hàng nội địa chỉ hiệu quả khi nhà cung cấp có năng lực thực sự, quy trình chuẩn hóa và khả năng đáp ứng ổn định.
>>> Xem thêm:
Toàn cảnh chuỗi cung ứng toàn cầu và vai trò của Việt Nam giai đoạn 2026–2032
Găng tay chống cắt TOWA: An toàn tuyệt đối cho người lao động
9. Kết luận: Mua sắm vật tư tại Việt Nam – thách thức lớn nhưng cũng là cơ hội vàng
Những thách thức mà doanh nghiệp FDI gặp phải khi mua sắm vật tư – thiết bị tại Việt Nam không phải là rào cản không thể vượt qua. Ngược lại, đây là cơ hội để doanh nghiệp tái cấu trúc chuỗi cung ứng, tăng tỷ lệ nội địa hóa, giảm chi phí và nâng cao khả năng phục hồi.
Điều quan trọng là doanh nghiệp cần đánh giá đúng năng lực nhà cung cấp, xây dựng quy trình mua hàng chuẩn hóa, áp dụng công nghệ và hợp tác chiến lược với các đối tác nội địa có năng lực thực sự.
Nếu doanh nghiệp cần phân tích sâu hơn về từng nhóm vật tư, đánh giá nhà cung cấp hoặc xây dựng chiến lược procurement tại Việt Nam, bạn có thể liên hệ để được tư vấn chi tiết.
