Giày Bảo Hộ Lao Động Là Gì? Tiêu Chuẩn ISO 20345:2022 Và Cách Chọn
Giày bảo hộ lao động là loại giày được thiết kế và kiểm nghiệm để bảo vệ bàn chân người lao động trước các rủi ro nghề nghiệp như vật nặng rơi, vật sắc nhọn đâm xuyên, trơn trượt, hóa chất, nhiệt và điện. Điểm khác biệt với giày thể thao hay giày da thông thường là giày bảo hộ phải đạt các phép thử cụ thể theo tiêu chuẩn, và kết quả được thể hiện bằng ký hiệu in ngay trên giày. Với phòng EHS và phòng mua hàng của nhà máy, hiểu những ký hiệu này là cách duy nhất để chọn đúng và kiểm tra được hàng thật hay hàng chỉ "trông giống".
Giày bảo hộ khác giày thông thường ở đâu
Một đôi giày bảo hộ đạt chuẩn phải có phần mũi chịu được lực va đập 200 joule và lực nén 15 kN theo yêu cầu cơ bản của ISO 20345. Mũi giày có thể làm bằng thép, nhôm hoặc composite. Phần còn lại của giày được kiểm tra thêm về độ bền đế, độ bám, khả năng hấp thụ năng lượng ở gót, tính chống tĩnh điện và độ bền uốn gập. Giày bảo hộ nếu không có nhãn tiêu chuẩn và mã ký hiệu rõ ràng thì không thể coi là PPE, dù có mũi thép bên trong.
Về pháp lý tại Việt Nam, Luật An toàn, vệ sinh lao động số 84/2015/QH13 yêu cầu người sử dụng lao động trang bị phương tiện bảo vệ cá nhân phù hợp cho người lao động làm việc trong điều kiện có yếu tố nguy hiểm, có hại, và Thông tư 25/2022/TT-BLĐTBXH hướng dẫn chi tiết việc trang cấp. Thực tế nhiều nhà máy FDI còn áp dụng thêm yêu cầu riêng của tập đoàn mẹ, thường dựa trên EN hoặc ANSI. Để hiểu khi nào dùng hệ nào, bạn có thể đọc thêm bài tiêu chuẩn EN, ANSI, AS/NZS cho PPE.
Đọc ký hiệu trên giày theo ISO 20345:2022
Tiêu chuẩn ISO 20345 hiện hành là phiên bản 2022, thay cho bản 2011 và được áp dụng song song với EN ISO 20345:2022 tại châu Âu. Giày được chia thành các cấp cơ bản theo mức bảo vệ tăng dần. Cấp SB là yêu cầu tối thiểu với mũi bảo vệ. Cấp S1 bổ sung gót kín, chống tĩnh điện, hấp thụ năng lượng ở gót và đế chịu dầu. Cấp S1P có thêm lớp chống đâm xuyên ở đế. Cấp S2 thêm khả năng hạn chế thấm nước vào phần mũ giày. Cấp S3 gồm đầy đủ các yêu cầu của S2, cộng chống đâm xuyên và đế có gai bám. Các cấp S4 và S5 dành cho ủng nguyên khối bằng cao su hoặc polymer, trong đó S5 thêm chống đâm xuyên và đế gai bám. Phiên bản 2022 còn mở rộng cách ghi nhãn, trong đó có các biến thể như S1PL, S1PS để phân biệt loại vật liệu chống đâm xuyên, nên khi đặt hàng bạn cần đọc kỹ toàn bộ chuỗi ký hiệu trên nhãn và đối chiếu với test report thay vì chỉ nhìn tên cấp.
Ngoài cấp cơ bản, ký hiệu bổ sung cho biết giày có thêm khả năng gì. HRO là đế chịu nhiệt tiếp xúc đến 300 độ C trong khoảng thời gian thử. CI là cách nhiệt chống lạnh. WR là chống nước toàn bộ giày. SRA, SRB và SRC là các mức chống trơn: SRA thử trên nền gạch men có dung dịch xà phòng, SRB thử trên nền thép có glycerin, còn SRC là đạt cả hai và là mức cao nhất. Với sàn nhà máy thực phẩm, bếp hay khu vực có dầu, SRC nên là yêu cầu mặc định. Ngoài ra còn có các ký hiệu như FO (đế chịu dầu nhiên liệu), M (bảo vệ mu bàn chân), AN (bảo vệ mắt cá chân), và ESD khi giày phải đáp ứng yêu cầu tiêu tán tĩnh điện theo IEC 61340 cho khu vực điện tử.
Chọn cấp bảo vệ theo mối nguy, không chọn theo thói quen
Sai lầm phổ biến nhất của các nhà máy là mua một mã giày "đa năng" cho mọi khu vực. Cách làm hiệu quả hơn là lập ma trận theo công đoạn, dựa trên đánh giá rủi ro, như hướng dẫn trong bài PPE risk assessment nhà máy. Với kho vận, lắp ráp nhẹ và khu vực có nền sạch, S1P hoặc S3 dạng nhẹ thường đủ. Với cơ khí, xây dựng, nhà máy thép có phoi kim loại, đinh hoặc vật sắc nhọn, nên dùng S3 trở lên, ưu tiên mũi composite nếu cần giảm trọng lượng. Với khu vực ướt như chế biến thực phẩm, thủy sản, ủng S4 hoặc S5 bằng PU/PVC, đế SRC, dễ vệ sinh sẽ phù hợp hơn giày da. Với nhà máy điện tử, cần giày ESD đạt yêu cầu điện trở, và khi có thợ điện thì phải dùng loại cách điện chuyên dụng, không dùng giày ESD thay thế. Danh mục giày bảo hộ chống tĩnh điện tập hợp các mã dành cho nhóm khách hàng này.
Có hai điểm dễ nhầm cần lưu ý. Thứ nhất, mũi thép không đồng nghĩa với chống đâm xuyên; chống đâm xuyên là yêu cầu riêng ở đế, thể hiện bằng chữ P. Thứ hai, giày cách điện và giày chống tĩnh điện là hai nhóm khác nhau về mục đích: một loại ngăn dòng điện đi qua cơ thể, một loại cho tĩnh điện thoát chậm và có kiểm soát. Nhầm hai loại này có thể gây nguy hiểm thật.
Cách chọn size, chất liệu và kiểm tra hàng thật
Phần chọn size nên được thực hiện vào cuối ngày khi chân đã giãn nở, đi cùng loại tất công nhân thường dùng, và có khoảng hở khoảng một đốt ngón tay ở mũi. Với số lượng lớn, nên đo chân theo nhóm và đặt lô thử trước khi đặt cả đơn. Về chất liệu, da thật bền nhưng nặng và khó vệ sinh; da tổng hợp, vải kỹ thuật nhẹ và PU nguyên khối phù hợp hơn với ca dài; cao su hoặc PVC thích hợp cho môi trường nước và hóa chất.
Để phân biệt hàng đạt chuẩn, hãy kiểm tra nhãn trong lưỡi gà: có số hiệu tiêu chuẩn, ký hiệu cấp, kích cỡ, tên nhà sản xuất, tháng năm sản xuất và dấu CE. Yêu cầu nhà cung cấp đưa test report hoặc chứng chỉ của sản phẩm theo từng mã. Nếu chỉ có bản dịch hoặc ảnh chụp không rõ nguồn, hãy hỏi lại. Với giày dùng lâu, chu kỳ thay phụ thuộc điều kiện sử dụng; bài khi nào nên thay giày bảo hộ liệt kê các dấu hiệu cụ thể như mòn đế, nứt da, hở mũi hoặc mất độ bám.
Câu hỏi thường gặp
Giày bảo hộ S3 và S1P khác nhau thế nào?
- S3 có thêm khả năng chống thấm nước ở phần mũ giày so với S1P và có đế gai bám sâu hơn, phù hợp công trường hay khu vực ẩm. S1P phù hợp môi trường khô, trong nhà, ưu tiên nhẹ. Nếu bạn đang cân nhắc giữa hai cấp, hãy xem các mã cụ thể trong danh mục bảo vệ chân của D&T.
Có cần đổi giày bảo hộ theo phiên bản ISO 20345:2022 không?
- Khi mua mới, bạn nên ưu tiên sản phẩm đã thử nghiệm theo bản 2022, đặc biệt với nhà máy phải audit theo yêu cầu của khách hàng. Với giày còn chứng chỉ theo bản 2011, hãy hỏi nhà cung cấp về ngày hiệu lực của chứng chỉ và kế hoạch chuyển đổi trước khi đặt hàng.
Giày bảo hộ Hàn Quốc có đạt tiêu chuẩn không?
- Có những dòng đạt chuẩn S1P/S3 và được dùng rộng rãi tại nhà máy ở Việt Nam. Hãy so sánh theo nhãn tiêu chuẩn, không chỉ theo xuất xứ. Bạn có thể xem tổng hợp các mẫu tại bài giày bảo hộ Hans Hàn Quốc và mẫu cách điện tại Hans HS-302NR.
Doanh nghiệp nên trang bị giày theo bộ phận hay theo chức danh?
- Nên theo khu vực và công đoạn rủi ro, sau đó mới gắn vào chức danh. Cách tiếp cận này giúp tránh mua thừa cấp và dễ chứng minh khi đánh giá nội bộ. Quy chuẩn chung cho nhà máy FDI được tổng hợp trong bài tiêu chuẩn PPE bắt buộc cho nhà máy FDI.
Cần tư vấn cấp giày cho từng khu vực nhà máy
D&T hỗ trợ khảo sát nhanh rủi ro theo khu vực, đề xuất mã giày phù hợp, cho thử mẫu theo nhóm công nhân và báo giá theo số lượng định kỳ. Gửi mô tả công đoạn và số lượng dự kiến qua hotline 0933 568 088 để nhận phương án trong ngày.
Nguồn tham khảo: EN ISO 20345:2022 (giày an toàn), Luật An toàn, vệ sinh lao động số 84/2015/QH13, Thông tư 25/2022/TT-BLĐTBXH, IEC 61340-5-1 (kiểm soát tĩnh điện).
D&T | Trangthietbi.vn
