Quy Định An Toàn Khi Làm Việc Trên Cao: Từ Độ Cao 2m Theo QCVN 18:2014/BXD
Ngã từ trên cao là một trong những nguyên nhân gây tai nạn lao động nghiêm trọng nhất tại công trường và nhà máy, vì hậu quả thường rất nặng dù chỉ rơi từ độ cao vài mét. Vì vậy làm việc trên cao được xếp vào nhóm công việc có yêu cầu an toàn nghiêm ngặt, với quy định riêng về biện pháp thi công, thiết bị chống rơi ngã, giàn giáo và điều kiện thời tiết. Bài viết này tóm tắt các yêu cầu chính của QCVN 18:2014/BXD, nguyên tắc chọn hệ thống chống rơi ngã và các bước tổ chức công việc an toàn cho nhà máy và nhà thầu.
Thế nào là làm việc trên cao
Theo Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về an toàn trong xây dựng QCVN 18:2014/BXD (ban hành kèm Thông tư 14/2014/TT-BXD), các quy định về làm việc trên cao áp dụng khi người lao động làm việc ở độ cao từ 2 mét trở lên so với mặt sàn hoặc mặt đất. Quy chuẩn cũng yêu cầu thận trọng tương tự khi làm việc thấp hơn 2 mét nhưng bên dưới có vật chướng ngại nguy hiểm như cốt thép chờ, hố sâu hay máy đang vận hành. Trong nhà máy, các vị trí điển hình gồm mái nhà xưởng, hệ thống ống và giá đỡ, cầu trục, bồn bể, trần kỹ thuật, tháp làm mát và kho cao tầng.
An toàn lao động khi thi công lắp dựng giàn giáo trên cao
Quy chuẩn nói trên áp dụng trực tiếp cho hoạt động xây dựng. Với bảo trì, vận hành trong nhà máy, doanh nghiệp vẫn nên lấy chúng làm tham chiếu cùng các quy định chung của Luật An toàn, vệ sinh lao động số 84/2015/QH13, vì các nguyên tắc về chống rơi ngã là tương đồng. Nhà máy FDI thường áp dụng thêm quy trình của công ty mẹ, trong đó giấy phép làm việc trên cao là phổ biến.
Nguyên tắc ưu tiên: tránh rơi trước, bảo vệ sau
Nguyên tắc cơ bản của phân cấp kiểm soát rủi ro là ưu tiên loại bỏ mối nguy. Với làm việc trên cao, điều này nghĩa là cố gắng thực hiện công việc ở mặt đất khi có thể, ví dụ lắp ráp từ trước rồi nâng lên. Khi bắt buộc phải làm trên cao, ưu tiên sàn thao tác có lan can an toàn, vì lan can bảo vệ tập thể và không phụ thuộc vào hành vi của từng người. QCVN 18:2014/BXD nêu rõ nếu không có sàn thao tác có lan can, người lao động phải được trang bị dây an toàn hoặc có lưới bảo vệ, và không được phép làm việc khi chưa đeo dây an toàn. Phương án dùng dây đai, điểm neo là biện pháp bảo vệ cá nhân, chỉ nên là lựa chọn kế tiếp. Chi tiết cách xác định mức rủi ro nằm trong bài PPE risk assessment nhà máy.
Hệ thống chống rơi ngã cá nhân gồm những gì
Một hệ thống chống rơi ngã hoàn chỉnh gồm ba thành phần liên kết với nhau: điểm neo, dây nối và dây đai toàn thân. Thiếu hoặc không tương thích bất kỳ khâu nào thì cả hệ thống mất tác dụng.
Điểm neo phải đủ bền để chịu lực khi rơi và nằm ở vị trí hợp lý, tốt nhất ở trên đầu người làm việc. Tiêu chuẩn EN 795 quy định các loại thiết bị neo, và nhà máy nên xác định trước vị trí neo cố định hoặc dùng neo tạm thời đã được kiểm định, không tự neo vào đường ống, thanh giằng mà không rõ khả năng chịu lực. Dây nối thường là dây giảm sốc có bộ hấp thụ năng lượng, giúp giảm lực tác động lên cơ thể và điểm neo; chiều dài dây và chiều cao rơi quyết định khoảng trống cần có bên dưới. Dây đai toàn thân theo EN 361 phân tán lực lên vai, đùi và khung chậu, là loại duy nhất phù hợp để chống rơi; dây đai bụng không được dùng để chống rơi. Sự khác biệt giữa hai loại được giải thích trong bài so sánh dây đai an toàn toàn thân và dây đai bán thân.
Móc dây đai an toàn toàn thân giảm chấn vào hệ thống dây cứu sinh
Một yếu tố hay bị bỏ qua là khoảng trống cần thiết bên dưới (fall clearance). Tổng chiều cao rơi gồm chiều dài dây, đoạn dây giảm sốc bung ra, độ giãn của dây đai và khoảng an toàn dự phòng. Nếu khoảng trống bên dưới không đủ, người rơi vẫn chạm sàn dù đã đeo đầy đủ thiết bị. Vì thế phải tính toán trước khi giao việc, đặc biệt ở kho cao tầng hoặc mái thấp. Bạn có thể xem các lựa chọn tại danh mục dây an toàn toàn thân và nhóm chống rơi ngã.
Giàn giáo, lan can và quy tắc tại hiện trường
QCVN 18:2014/BXD đặt ra một số quy tắc rất cụ thể mà đội thi công có thể áp dụng ngay. Người làm việc trên cao phải có túi đựng dụng cụ và không được ném hoặc thả vật liệu, dụng cụ từ trên xuống. Không thi công đồng thời ở hai tầng trở lên trên cùng một phương thẳng đứng nếu chưa có thiết bị bảo vệ người ở bên dưới. Cấm làm việc trên giàn giáo, ống khói, cột điện, mái nhà từ hai tầng trở lên khi mưa to, giông bão hoặc gió từ cấp 5 trở lên. Sau mưa bão, gió lớn hoặc sau nhiều ngày ngừng thi công, phải kiểm tra lại điều kiện an toàn của giàn giáo và khu vực làm việc trước khi tiếp tục.
Để áp dụng hiệu quả, nhà máy nên dùng phiếu kiểm tra giàn giáo, thang và mái trước mỗi ca, quy định người có thẩm quyền ký xác nhận, gắn thẻ trạng thái (được dùng, đang chờ kiểm tra, cấm dùng) và quy định khu vực rào chắn bên dưới. Với thang nhôm và thang di động, cần đặt đúng góc, không đứng bậc trên cùng và có người giữ thang khi cần; xem các loại tại danh mục thang.
Mũ bảo hộ, người được đào tạo và giấy phép làm việc
Người làm việc trên cao cần mũ bảo hộ có quai cằm để mũ không văng khi ngã hoặc va đập, như hướng dẫn trong bài đội mũ bảo hộ đúng cách. Người lao động phải được huấn luyện an toàn lao động theo Nghị định 44/2016/NĐ-CP và đào tạo riêng về làm việc trên cao, trong đó có thực hành đeo dây đai, kiểm tra thiết bị và quy trình cứu hộ. Công việc thuộc nhóm yêu cầu nghiêm ngặt về an toàn cần có phiếu cấp phép hoặc giấy phép làm việc để xác nhận đã kiểm tra rủi ro, thiết bị và người thực hiện. Nhà máy cũng nên chuẩn bị phương án cứu hộ trước, vì treo ngược trong dây đai có thể gây nguy hiểm trong vài phút; nên có thiết bị thoát hiểm như dây thoát hiểm trên cao và người được đào tạo cứu hộ.
Kiểm tra, bảo quản và thay thế thiết bị
Dây đai, dây nối và móc khóa phải được kiểm tra trước mỗi lần dùng bằng mắt thường (đường chỉ, mòn, cháy, hóa chất, biến dạng kim loại) và kiểm tra định kỳ chi tiết theo hướng dẫn của hãng, thường tối thiểu mỗi 6 đến 12 tháng, do người có năng lực thực hiện và có ghi chép. Thiết bị đã chịu lực rơi phải loại bỏ ngay, không dùng lại. Bảo quản nơi khô, tránh hóa chất và ánh nắng; không để chung với dụng cụ sắc nhọn. Với dây đai toàn thân, nên chọn loại hai móc khi cần di chuyển liên tục để luôn có một móc được neo.
Câu hỏi thường gặp
Làm việc ở độ cao bao nhiêu thì phải đeo dây an toàn?
- Theo QCVN 18:2014/BXD, từ 2 mét trở lên là làm việc trên cao và cần có biện pháp chống rơi ngã. Nếu không có sàn có lan can an toàn thì phải đeo dây an toàn hoặc có lưới bảo vệ. Vị trí thấp hơn 2 mét nhưng bên dưới có vật nguy hiểm cũng cần được bảo vệ.
Dây đai bụng có dùng chống rơi được không?
- Không. Dây đai bụng chỉ dùng để định vị làm việc hoặc hạn chế di chuyển. Chống rơi ngã phải dùng dây đai toàn thân, nối với điểm neo thông qua dây giảm sốc hoặc thiết bị tương đương.
Nhà máy có cần giấy phép làm việc trên cao không?
- Quy chuẩn xây dựng yêu cầu biện pháp thi công và an toàn trước khi làm. Trong nhà máy FDI, giấy phép làm việc trên cao thường là yêu cầu bắt buộc của công ty mẹ hoặc khách hàng; nên xây dựng thành quy trình nội bộ.
Bao lâu thì kiểm tra dây an toàn?
- Kiểm tra bằng mắt trước mỗi lần dùng và kiểm tra định kỳ theo hướng dẫn của nhà sản xuất. Lịch kiểm tra có thể gắn vào kế hoạch chung như trong bài lịch thay PPE định kỳ.
Trang bị chống rơi ngã cho nhà máy cùng D&T
D&T hỗ trợ khảo sát vị trí làm việc trên cao, đề xuất hệ thống dây đai, dây nối và điểm neo tương thích, cung cấp tài liệu kỹ thuật và hỗ trợ lập lịch kiểm tra thiết bị. Xem sản phẩm tại nhóm chống rơi ngã hoặc gọi hotline 0933 568 088 để nhận tư vấn và báo giá.
D&T | Trangthietbi.vn
