1. Vì Sao Cần Nhận Diện Lỗi Khi Sử Dụng Giày Bảo Hộ?
Giày bảo hộ là một trong những trang bị PPE cơ bản nhất trong môi trường lao động có rủi ro va đập, trơn trượt, hóa chất hay điện. Vai trò của nó không dừng ở việc "có mang là đủ" — đôi giày chỉ phát huy tác dụng bảo vệ khi được chọn đúng chuẩn, mang đúng cách và bảo quản đúng quy trình. Thực tế tại nhiều công trường, nhà máy, kho bãi cho thấy không ít người lao động sử dụng giày bảo hộ theo thói quen hoặc theo cảm tính, dẫn đến những lỗi phổ biến khi sử dụng giày bảo hộ mà bản thân họ không hề nhận ra. Có người chọn sai size vì ngại đổi giày, có người dùng giày đã quá hạn mà không kiểm tra dấu hiệu xuống cấp, có người bỏ qua bước vệ sinh bảo dưỡng vì cho rằng không cần thiết.
Một đôi giày đạt chuẩn kỹ thuật, được cấp chứng nhận an toàn, vẫn có thể không bảo vệ được người dùng nếu quy trình sử dụng sai ngay từ đầu. Chất lượng sản phẩm chỉ là điều kiện cần; cách chọn size phù hợp, cách mang đúng tư thế, cách bảo quản theo môi trường làm việc và thời điểm nhận biết giày cần thay mới mới là yếu tố quyết định hiệu quả bảo vệ thực tế. Phần tiếp theo sẽ đi vào từng lỗi cụ thể để người đọc có thể tự kiểm tra và điều chỉnh thói quen sử dụng của mình.
2. Những Sai Lầm Thường Gặp Khi Chọn Mua Giày Bảo Hộ
Rất nhiều trường hợp giày bảo hộ không phát huy tác dụng bảo vệ không phải vì chất lượng sản phẩm kém, mà vì người mua đã sai ngay từ bước lựa chọn. Đây là nhóm lỗi phổ biến khi sử dụng giày bảo hộ bắt nguồn từ khâu chọn mua, âm thầm để lại rủi ro cho người lao động trong suốt quá trình sử dụng.
Sai lầm thứ hai là không xác định rõ môi trường làm việc trước khi mua. Một đôi giày phù hợp cho công nhân xây dựng tiếp xúc với vật sắc nhọn sẽ khác hoàn toàn với giày dành cho kỹ thuật viên điện hay nhân viên phòng thí nghiệm hóa chất. Nếu làm việc trong môi trường có nguy cơ đâm xuyên, giày cần đế chống đâm xuyên; nếu tiếp xúc hóa chất, đế và mũ giày phải có khả năng chống ăn mòn; nếu làm việc gần thiết bị điện, giày cần tính năng cách điện hoặc chống tĩnh điện. Mua giày mà không đối chiếu với đặc thù công việc là nguyên nhân khiến giày bảo hộ không đạt chuẩn bảo vệ cần thiết.
Sai lầm thứ ba liên quan đến nguồn gốc sản phẩm. Giày trôi nổi, không có tem nhãn, không công bố tiêu chuẩn kiểm định thường được bán với giá thấp nhưng lại thiếu các lớp bảo vệ đạt yêu cầu như chống va đập ở mũi giày hay khả năng chống trơn trượt. Ưu tiên chọn sản phẩm có ghi rõ tiêu chuẩn EN ISO 20345 hoặc tương đương, kèm theo thông tin nhà sản xuất minh bạch.
Sai lầm thứ tư là đặt giá rẻ lên trên chất lượng. Tâm lý tiết kiệm chi phí ban đầu khiến nhiều đơn vị chọn giày giá thấp nhưng độ bền kém, đế nhanh mòn, mất khả năng chống trơn trượt chỉ sau thời gian ngắn sử dụng. Về lâu dài, chi phí thay mới liên tục và rủi ro tai nạn lao động còn tốn kém hơn nhiều so với việc đầu tư một đôi giày đạt chuẩn ngay từ đầu.
Sai lầm thứ năm, cũng là lỗi dễ bị bỏ qua nhất, là không đọc thông số kỹ thuật in trên giày. Phần lớn người mua chỉ nhìn kiểu dáng và giá, trong khi các ký hiệu in trên lưỡi gà hoặc đế giày mới là căn cứ xác thực cho khả năng bảo vệ thực tế.
Cách đọc thông số kỹ thuật in trên giày bảo hộ
Để tránh mua nhầm sản phẩm không phù hợp, người dùng nên nắm được ý nghĩa cơ bản của các mã ký hiệu thường gặp:
- Nhóm ký hiệu S1 đến S5: thể hiện cấp độ bảo vệ theo tiêu chuẩn EN ISO 20345, khác nhau ở khả năng chống thấm nước, chống dầu, hoặc có thêm lớp lót chống đâm xuyên. Cấp độ càng cao, phạm vi bảo vệ càng mở rộng, phù hợp với môi trường làm việc càng khắc nghiệt.
- Ký hiệu SRC: cho biết giày đã được kiểm tra khả năng chống trơn trượt trên cả nền gạch có xà phòng và nền thép có dầu, phù hợp với môi trường nhà xưởng, khu vực chế biến thực phẩm hoặc nơi thường xuyên ẩm ướt.
- Ký hiệu liên quan đến chống tĩnh điện hoặc cách điện: thường ký hiệu riêng biệt, cần đối chiếu với môi trường làm việc có thiết bị điện hoặc khu vực dễ phát sinh tia lửa tĩnh điện.
- Ký hiệu chống va đập, chống đâm xuyên ở mũi và đế giày: thường đi kèm mô tả vật liệu như thép hoặc composite, ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng bảo vệ ngón chân và lòng bàn chân khi có vật nặng rơi hoặc vật nhọn đâm từ dưới lên.
Dành vài phút kiểm tra các ký hiệu này trước khi thanh toán giúp người mua tự đánh giá được sản phẩm có phù hợp với công việc thực tế hay không, thay vì chỉ dựa vào lời giới thiệu từ người bán.
3. Những Lỗi Thường Gặp Khi Sử Dụng Và Bảo Quản Giày Bảo Hộ Hàng Ngày
Rất nhiều lỗi phổ biến khi sử dụng giày bảo hộ không nằm ở việc chọn sai sản phẩm, mà xuất phát từ thói quen dùng hàng ngày. Thắt dây quá chặt hoặc quá lỏng là lỗi thường gặp nhất: dây lỏng khiến bàn chân xô lệch trong giày, dễ trật khớp khi di chuyển trên địa hình gồ ghề; dây quá chặt lại cản lưu thông máu, gây tê chân sau vài giờ làm việc. Một lỗi khác ít được để ý là dùng giày sai mục đích - mang giày chống hóa chất vào khu vực có nguy cơ điện, hoặc ngược lại đưa giày cách điện vào môi trường có dung môi, axit. Mỗi dòng giày được thiết kế cho một nhóm rủi ro riêng, vật liệu đế và lớp lót không đồng thời đáp ứng tất cả tiêu chuẩn, nên việc dùng chéo mục đích làm mất tác dụng bảo vệ dù giày còn mới.Mang giày liên tục nhiều giờ không cho chân nghỉ, không tháo ra kiểm tra cũng là nguyên nhân khiến giày xuống cấp nhanh và tăng nguy cơ hầm chân, nấm da. Trước mỗi ca làm, nhiều người bỏ qua bước kiểm tra giày - xem đế có nứt, mũi giày có bung chỉ, lớp lót còn bám chắc hay không - nên không phát hiện kịp hư hỏng cho đến khi xảy ra sự cố. Không vệ sinh giày định kỳ khiến bụi, hóa chất bám lâu trên bề mặt, âm thầm ăn mòn vật liệu. Ngược lại, phơi giày dưới nắng gắt để làm khô nhanh lại gây tác dụng phụ: nhiệt độ cao làm da giày khô cứng, nứt nẻ, cao su đế giòn và mất độ bám. Bảo quản giày nơi ẩm thấp, thiếu thông gió tạo điều kiện cho nấm mốc phát triển trong lớp lót, vừa hại giày vừa ảnh hưởng sức khỏe da chân. Cuối cùng, không thay lót giày hay dây giày khi đã xuống cấp - lót bị nén mỏng, dây sờn đứt - làm giảm khả năng nâng đỡ và cố định bàn chân, dù phần vỏ ngoài của giày vẫn còn dùng được.
Giày da cần được lau sạch bụi bằng khăn khô hoặc bàn chải lông mềm trước, sau đó dùng khăn ẩm lau nhẹ, tránh ngâm nước vì da hút nước sẽ giãn và mất form. Sau khi lau, nên để giày khô tự nhiên ở nơi thoáng gió, tránh nắng trực tiếp, rồi có thể dùng dầu dưỡng da chuyên dụng để giữ độ mềm và hạn chế nứt nẻ theo thời gian.
Giày vải thường chịu được nước tốt hơn, có thể giặt bằng tay với xà phòng loãng, chà nhẹ ở phần bám bẩn nhiều bằng bàn chải mềm. Không nên giặt máy vì lực vò mạnh dễ làm bong lớp keo dán giữa đế và thân giày. Sau khi giặt, vắt nhẹ, nhồi giấy báo vào trong để giữ form và hút ẩm, phơi nơi có gió tự nhiên, tránh ánh nắng gắt chiếu trực tiếp lên vải.
Đế cao su là phần tiếp xúc nhiều nhất với hóa chất, dầu mỡ, cát bụi nên cần rửa riêng bằng nước sạch và bàn chải cứng để loại bỏ cặn bám trong các khe rãnh chống trượt. Với giày từng tiếp xúc hóa chất, nên rửa qua nước ngay sau ca làm việc để tránh hóa chất ăn mòn cao su theo thời gian, sau đó để đế khô tự nhiên trước khi cất vào nơi khô ráo, tránh chồng vật nặng lên giày làm biến dạng đế.
4. Giày Bảo Hộ Hết Hạn Và Không Đạt Chuẩn: Dấu Hiệu, Nguy Cơ Và Tác Hại
Một trong những lỗi phổ biến khi sử dụng giày bảo hộ mà nhiều người lao động mắc phải là tiếp tục mang giày dù nó đã hết hạn sử dụng thực tế hoặc không còn đạt chuẩn bảo vệ ban đầu. Đế giày mòn phẳng, mất hoa văn chống trơn trượt là dấu hiệu dễ nhận thấy nhất, khiến người mang dễ té ngã trên nền ẩm ướt hoặc dầu mỡ. Mũi giày thép hoặc composite bị nứt, móp méo, biến dạng cũng làm giảm đáng kể khả năng chống va đập và chống đâm xuyên, trong khi đây chính là chức năng cốt lõi của một đôi giày bảo hộ. Lớp lót bên trong bong tróc, đế giữa (midsole) xẹp lún không còn đàn hồi khiến bàn chân mất điểm tựa, dễ dẫn đến đau nhức khi đứng lâu. Ngoài ra, mùi hôi dai dẳng hoặc dấu hiệu nấm mốc bên trong giày cho thấy môi trường ẩm đã tồn tại đủ lâu để ảnh hưởng đến cả vật liệu lẫn sức khỏe da chân.
Những tác hại này không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe cá nhân mà còn kéo theo hệ quả về năng suất lao động. Đau chân, khó chịu khi di chuyển khiến người lao động giảm tốc độ làm việc, dễ mất tập trung và tăng nguy cơ xảy ra tai nạn khác trong ca làm. Với những ngành nghề đòi hỏi đứng nhiều giờ như xây dựng, cơ khí, sản xuất, việc bỏ qua dấu hiệu xuống cấp của giày bảo hộ vô tình biến một công cụ bảo vệ thành nguồn rủi ro âm thầm tích lũy theo thời gian.
Không có một mốc thời gian cố định áp dụng chung cho mọi đôi giày bảo hộ, vì tuổi thọ thực tế phụ thuộc vào tần suất sử dụng, môi trường làm việc và cách bảo quản. Thay vì dựa vào số tháng cụ thể, cách xác định đáng tin cậy hơn là quan sát trực tiếp các dấu hiệu xuống cấp đã nêu: đế mất độ bám, mũi giày biến dạng, lớp lót bong rã hoặc mùi ẩm mốc kéo dài dù đã vệ sinh. Khi một trong những dấu hiệu này xuất hiện rõ ràng, đó là thời điểm cần thay giày mới, bất kể đôi giày đã dùng được bao lâu. Việc kiểm tra định kỳ trước mỗi ca làm, thay vì chờ đến khi giày hỏng hoàn toàn, giúp người lao động chủ động loại bỏ rủi ro trước khi sự cố xảy ra.
5. Cách Khắc Phục Và Phòng Tránh Lỗi Khi Sử Dụng Giày Bảo Hộ
Để tránh lặp lại những lỗi phổ biến khi sử dụng giày bảo hộ đã nêu, người dùng cần xây dựng thói quen kiểm tra và bảo quản có hệ thống ngay từ giai đoạn chọn mua. Trước khi xuống tiền, hãy dành thời gian đo chân vào cuối ngày, thử giày với tất dày tương tự điều kiện làm việc thực tế, đi lại vài phút trong cửa hàng để cảm nhận độ ôm chân ở cả mũi giày và gót. Đối chiếu tiêu chuẩn an toàn in trên giày (như chống đâm xuyên, chống tĩnh điện, chống trơn trượt) với đặc thù môi trường làm việc, tránh mua giày chỉ vì giá rẻ hay hình thức đẹp mà bỏ qua yếu tố kỹ thuật.
Về thói quen sử dụng hàng ngày, luôn thắt dây giày chặt vừa phải trước khi vào ca, không xỏ giày kiểu lười biếng khiến chân bị xô lệch trong quá trình di chuyển. Trước mỗi lần mang, nên kiểm tra nhanh phần đế, mũi giày và lớp lót xem có dấu hiệu nứt, bung keo hay dị vật mắc kẹt không. Giày bảo hộ chuyên dụng cho một môi trường cụ thể (chống hóa chất, chống nhiệt, chống nước) không nên dùng thay thế cho môi trường khác vì mỗi loại được thiết kế với vật liệu và cấu trúc riêng.
Về bảo quản và vệ sinh giày bảo hộ, nên để giày ở nơi khô thoáng sau ca làm, tránh phơi trực tiếp dưới nắng gắt hoặc để gần nguồn nhiệt cao vì có thể làm biến dạng đế và bong lớp keo. Vệ sinh bụi bẩn, dầu mỡ bám trên bề mặt định kỳ, đặc biệt với giày da cần lau khô và bảo dưỡng để giữ độ bền của lớp bảo vệ. Với dấu hiệu xuống cấp như đế mòn không còn bám, mũi giày có vết nứt lộ lớp lót thép, hoặc giày đã sử dụng qua thời gian dài dù bên ngoài còn nguyên vẹn, đây là lúc cần thay mới để đảm bảo khả năng bảo vệ không bị suy giảm.
Đôi giày bảo hộ đạt chuẩn có thể trở nên vô dụng chỉ vì cách dùng sai. Nhiều người lao động nghĩ rằng chỉ cần mang giày bảo hộ là đủ an toàn, nhưng thực tế lại có không ít lỗi phổ biến khi sử dụng giày bảo hộ khiến đôi chân vẫn đối mặt với rủi ro: từ chọn sai size, bỏ qua dấu hiệu hư hỏng, đến dùng giày quá hạn mà không hay biết. Những sai lầm tưởng chừng nhỏ này lại âm thầm làm giảm khả năng bảo vệ, thậm chí gây hại ngược cho người mang.