Đăng bởi Admin vào lúc 31/08/2026
Kích thước thang thoát hiểm theo QCVN 06:2022/BXD: chiều rộng, chiều cao cầu thang thoát nạn và cách chọn độ dài dây thoát hiểm cá nhân theo từng tầng nhà ở, chung cư.
Khi nhắc đến "thang thoát hiểm", nhiều người chỉ nghĩ đến cầu thang bộ bên trong tòa nhà. Thực tế, khái niệm này rộng hơn thế. Quy chuẩn phòng cháy chữa cháy hiện hành công nhận cả hai nhóm giải pháp: cầu thang thoát hiểm cố định được xây dựng sẵn trong kết cấu công trình, và thiết bị thoát hiểm cá nhân như thang dây, dây thoát hiểm tự động dùng để thoát ra ngoài qua cửa sổ hoặc ban công khi lối thoát chính không còn an toàn. Mỗi nhóm có quy định kích thước riêng, và bài viết này sẽ đi qua cả hai để bạn có cái nhìn đầy đủ trước khi thiết kế, thi công hoặc trang bị cho gia đình.
Văn bản pháp lý cao nhất đang áp dụng cho kích thước thang thoát hiểm tại Việt Nam là QCVN 06:2022/BXD, cùng bản sửa đổi 1:2023 có hiệu lực từ ngày 01/12/2023. Đây là quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về an toàn cháy cho nhà và công trình, quy định cụ thể từng chi tiết kích thước trên đường thoát nạn.
Theo mục 3.3 của quy chuẩn, các đoạn nằm ngang trên đường thoát nạn phải có chiều cao thông thủy không nhỏ hơn 2m, chiều rộng thông thủy không nhỏ hơn 1,2m. Với lối ra thoát nạn (cửa dẫn ra khu vực an toàn), chiều cao thông thủy không được nhỏ hơn 1,9m theo bản sửa đổi 1:2023. Riêng chiều rộng thông thủy của bản thang thoát nạn, quy chuẩn quy định không được nhỏ hơn 1m, áp dụng chung cho các loại công trình trừ khi có quy định riêng khắt khe hơn theo từng loại hình sử dụng.
Nhiều tài liệu tổng hợp trong ngành xây dựng, dựa trên tinh thần QCVN 06:2022/BXD kết hợp TCVN 6160:1996 về phòng cháy chữa cháy cho nhà cao tầng, đưa ra mức chi tiết hơn theo từng loại công trình: nhà ở và chung cư, chiều rộng vế thang tối thiểu khoảng 0,9m; công trình công cộng tập trung đông người như rạp chiếu phim, bệnh viện, khách sạn, hoặc tầng có trên 15 người làm việc, chiều rộng vế thang tối thiểu khoảng 1,2m; với công trình quy mô lớn có trên 200 người sử dụng, chiều rộng tối thiểu khoảng 1,35m. Đây là những con số tổng hợp mang tính tham khảo thực hành, nên khi thiết kế công trình cụ thể vẫn cần đối chiếu trực tiếp với văn bản quy chuẩn gốc và ý kiến của đơn vị thẩm duyệt PCCC.
Bên cạnh chiều rộng lối đi, kích thước từng bậc thang cũng ảnh hưởng trực tiếp đến tốc độ và độ an toàn khi di chuyển trong tình huống khẩn cấp. Chiều rộng mặt bậc thường không nhỏ hơn 250mm, phổ biến ở mức 260 đến 280mm để vừa với bàn chân người trưởng thành, tăng độ bám khi bước nhanh. Độ dốc cầu thang thoát hiểm nên giữ ở tỷ lệ khoảng 1:1,75, không vượt quá 45 độ, vì cầu thang thoát nạn không được thiết kế dốc như thang kỹ thuật dùng cho mục đích bảo trì. Quy chuẩn cũng nêu rõ trong phạm vi một vế thang và một buồng thang bộ, không được bố trí các bậc có chiều cao khác nhau hoặc chiều rộng mặt bậc khác nhau, tránh gây vấp ngã khi người thoát nạn di chuyển trong điều kiện hoảng loạn hoặc thiếu ánh sáng.
Với thang có nhiều bậc, quy chuẩn và thực hành thiết kế đều yêu cầu bố trí chiếu nghỉ xen giữa các đợt thang, thường cứ khoảng 16 bậc lại có một chiếu nghỉ với chiều sâu tối thiểu khoảng 1,2m, giúp người thoát nạn có chỗ dừng chân tạm thời, giảm mệt mỏi và nguy cơ trượt ngã dồn dập.
Tay vịn cầu thang nên đặt ở độ cao khoảng 900 đến 1.100mm, chắc chắn và không trơn trượt để người dùng có thể bám chắc khi di chuyển nhanh. Lan can bảo vệ hai bên thang cần cao tối thiểu 1.100mm, khe hở giữa các thanh lan can không vượt quá 100mm, đây là mức an toàn quan trọng để tránh trẻ nhỏ lọt qua hoặc mắc kẹt trong tình huống đông người di chuyển cùng lúc. Quy chuẩn cũng cho phép sai số thi công đối với các kích thước chiều rộng, chiều cao của lối ra thoát nạn, hành lang, thang bộ ở mức không vượt quá 5%.
Một điểm quan trọng ít người để ý: QCVN 06:2022/BXD không cho phép bố trí cầu thang xoắn ốc hoặc cầu thang cong toàn phần, từng phần trên đường thoát nạn chính, trừ những trường hợp được quy định riêng. Lý do là dạng cầu thang này gây khó khăn khi nhiều người di chuyển cùng lúc trong tình huống khẩn cấp, đặc biệt với người lớn tuổi hoặc trẻ nhỏ. Nếu công trình hiện có cầu thang xoắn ốc làm lối thoát hiểm chính, cần bổ sung thêm lối thoát nạn thứ hai đạt chuẩn để đảm bảo tuân thủ quy định.
Một chi tiết đáng chú ý nằm ngay trong quy chuẩn: QCVN 06:2022/BXD và bản sửa đổi 1:2023 chính thức công nhận thang kim loại và thang dây là phương tiện hợp lệ để cứu người an toàn từ trên cao, áp dụng cho một số nhóm nhà có công năng cụ thể khi không thể bố trí đủ lối thoát nạn tiêu chuẩn. Điều này có nghĩa dây thoát hiểm cá nhân không phải giải pháp "tự phát" nằm ngoài quy định, mà là một phần được luật hóa trong hệ thống an toàn cháy nổ tại Việt Nam, đặc biệt quan trọng với nhà ở riêng lẻ, nhà phố hoặc căn hộ chung cư không có đủ hai lối thoát nạn độc lập theo quy chuẩn.
Khác với cầu thang cố định có kích thước quy định theo chiều rộng, chiều cao bậc, thiết bị dây thoát hiểm cá nhân lại được xác định kích thước chủ yếu theo chiều dài dây, tương ứng với số tầng và độ cao thực tế của căn hộ.
Nguyên tắc chọn kích thước ở đây khá đơn giản: chiều cao trung bình mỗi tầng nhà thường được tính khoảng 3m, nên độ dài dây thoát hiểm cần thiết sẽ tăng dần theo số tầng của căn hộ. Trong danh mục dây thoát hiểm trên cao, các bộ dây thoát hiểm tự động Nikawa được chia thành nhiều mã sản phẩm tương ứng với từng nhóm tầng cụ thể, giúp người mua dễ dàng chọn đúng độ dài mà không cần tự đo đạc phức tạp.
Với nhà thấp tầng, Bộ dây thoát hiểm tầng 1-3 tự động Nikawa KDD-3F có chiều dài 9m, phù hợp cho các căn hộ từ tầng 1 đến tầng 3. Với nhóm tầng trung bình, Bộ dây thoát hiểm tự động Nikawa KDD-7F (tầng 6-7) và các mã tương tự trong dòng sản phẩm được thiết kế với độ dài tăng dần theo từng mốc hai tầng một, đảm bảo không dư thừa chiều dài gây khó thao tác nhưng vẫn đủ để chạm đất an toàn.
Lên đến nhóm chung cư cao tầng, Bộ Dây Thoát Hiểm Tự Động Nikawa KDD-11F Tầng 10-11 có chiều dài 33m, còn Bộ dây thoát hiểm tầng 11-15 tự động Nikawa KDD-15F đạt chiều dài 45m. Với các tòa nhà cao tầng hơn nữa, Bộ dây thoát hiểm tự động Nikawa KDD-25F (tầng 20-25) được thiết kế với độ dài đủ để phủ hết khoảng cách từ tầng 20 đến tầng 25 xuống mặt đất.
Có thể thấy, kích thước ở đây tăng gần như tuyến tính theo số tầng: từ 9m cho ba tầng đầu tiên đến 45m cho nhóm tầng 11 đến 15, tương ứng trung bình khoảng 3 đến 3,3m chiều dài dây cho mỗi tầng nhà, khá khớp với giả định chiều cao tầng tiêu chuẩn trong xây dựng dân dụng.
| Mã sản phẩm | Tầng sử dụng | Chiều dài dây |
|---|---|---|
| KDD-3F | Tầng 1 đến 3 | 9m |
| KDD-7F | Tầng 6 đến 7 | Khoảng 18-21m |
| KDD-11F | Tầng 10 đến 11 | 33m |
| KDD-15F | Tầng 11 đến 15 | 45m |
| KDD-25F | Tầng 20 đến 25 | Trên 60m |
Số liệu chiều dài của một số mã trung gian được ước tính theo quy luật tăng dần của dòng sản phẩm, nên tham khảo trực tiếp thông số kỹ thuật in trên bao bì hoặc liên hệ nhà cung cấp để xác nhận chính xác trước khi lắp đặt.
Trước khi chọn mua, nên đo hoặc ước lượng khoảng cách thực tế từ vị trí cửa sổ, ban công dự kiến lắp đặt xuống đến mặt đất, thay vì chỉ tính theo số tầng danh nghĩa, vì một số công trình có chiều cao tầng trệt hoặc tầng lửng khác biệt so với các tầng phía trên. Nếu khoảng cách đo được nằm giữa hai mã sản phẩm, nên chọn mã có chiều dài lớn hơn một chút để đảm bảo dây chạm đất hoàn toàn, tránh tình trạng người dùng bị treo lơ lửng cách mặt đất một đoạn khi dây đã hết chiều dài.
Ngoài chiều dài dây, cũng cần chú ý đến tải trọng sử dụng tối đa (thường khoảng 150kg cho các dòng phổ biến hiện nay) và độ bền kéo của sợi dây, đảm bảo phù hợp với số lượng và cân nặng thành viên trong gia đình sẽ sử dụng thiết bị.
Vị trí lắp đặt móc treo nên chọn nơi có kết cấu chịu lực tốt như tường bê tông, lan can kiên cố, tránh lắp vào các bộ phận trang trí không chịu được tải trọng lớn khi có người treo lên. Nên phổ biến trước cho các thành viên trong gia đình, đặc biệt người lớn tuổi và trẻ nhỏ, biết rõ vị trí lắp đặt và cách sử dụng cơ bản, để không bị lúng túng nếu tình huống khẩn cấp thực sự xảy ra. Với các tòa nhà chung cư, nên phối hợp cùng ban quản lý để đảm bảo phương án lắp đặt dây thoát hiểm cá nhân không xung đột với hệ thống PCCC chung của tòa nhà.
Kích thước thang thoát hiểm không chỉ là câu chuyện của cầu thang bộ cố định trong kết cấu công trình, mà còn bao gồm cả kích thước dây thoát hiểm cá nhân dùng cho từng hộ gia đình. Với cầu thang cố định, QCVN 06:2022/BXD quy định rõ chiều rộng, chiều cao, độ dốc và các chi tiết an toàn khác. Với dây thoát hiểm cá nhân, kích thước quan trọng nhất là chiều dài dây, cần chọn đúng theo số tầng và chiều cao thực tế của căn hộ, tham khảo trực tiếp trong danh mục dây thoát hiểm trên cao để chọn đúng mã sản phẩm phù hợp thay vì ước lượng cảm tính, vì sai lệch dù chỉ vài mét cũng có thể ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả sử dụng khi tình huống khẩn cấp thực sự xảy ra.