Đăng bởi Admin vào lúc 14/10/2026
Đấu nối tủ điện trong nhà máy, kéo cáp cho tòa nhà mới hay sửa đường dây trung thế đều có chung một mối nguy: dòng điện. Điện giật có thể làm tim ngừng đập chỉ trong vài phần giây. Hồ quang điện thì nguy hiểm theo cách khác: trong tích tắc, nhiệt độ tại điểm phóng điện có thể lên tới hàng nghìn độ, gây bỏng nặng, hỏng mắt, bắn kim loại nóng chảy và tạo sóng áp lực hất văng người lao động khỏi vị trí.
Biện pháp đầu tiên luôn là cắt điện, khóa và treo thẻ (LOTO). Nhưng nhiều công việc buộc phải làm gần hoặc trực tiếp trên thiết bị mang điện, và lúc đó đồ bảo hộ cá nhân cách điện là lớp bảo vệ cuối cùng. Tại Việt Nam, Thông tư 25/2022/TT-BLĐTBXH yêu cầu người sử dụng lao động trang bị PPE phù hợp với yếu tố nguy hiểm của từng vị trí. Thợ điện thuộc nhóm công việc có yêu cầu nghiêm ngặt về an toàn, nên phải được huấn luyện và cấp thẻ an toàn trước khi làm việc. Điều kiện cấp thẻ và mẫu thẻ hiện hành được trình bày chi tiết trong bài thẻ an toàn lao động: điều kiện cấp và mẫu mới nhất.
Sản phẩm cách điện được làm từ vật liệu không dẫn điện và khó cháy như cao su tự nhiên, nhựa composite hoặc nhựa nhiệt dẻo đặc chủng. Mỗi sản phẩm phải được thử nghiệm ở điện áp cao hơn nhiều lần điện áp sử dụng. Đây là điểm khác biệt căn bản: một đôi găng cao su gia dụng dù dày đến đâu cũng không có giá trị bảo vệ trước dòng điện nếu chưa được thử điện áp và cấp chứng nhận.
Cách nhận biết nhanh nhất là tìm ký hiệu hai tam giác lồng nhau (ký hiệu IEC 60417-5216) in trên sản phẩm. Ký hiệu này cho biết sản phẩm được thiết kế cho công việc có điện. Bên cạnh đó, nhãn phải ghi rõ cấp (class) và điện áp sử dụng tối đa.
Áo phản quang màu vàng mà thợ điện mặc ngoài đường thường được nhiều người biết đến nhất. Thực chất, áo phản quang chỉ giúp người lao động dễ được nhìn thấy, không có tác dụng cách điện. Muốn chống hồ quang, quần áo phải đạt chuẩn chống hồ quang và chống tĩnh điện. Bộ PPE cách điện thực sự bảo vệ người lao động gồm găng tay, ủng, mũ có kính che mặt và dây đai an toàn chuyên dụng.
Không có một bộ PPE cách điện dùng chung cho mọi công việc. Trước khi lập yêu cầu mua hàng, bộ phận EHS cần xác định rõ:
| Thiết bị | Tiêu chuẩn quốc tế | Quy chuẩn Việt Nam | Điểm cần kiểm tra |
|---|---|---|---|
| Găng tay cách điện | IEC 60903 (EN 60903), class 00 đến 4 | QCVN 24:2014/BLĐTBXH | Class phù hợp điện áp, hạn thử nghiệm, cần găng da bảo vệ bên ngoài |
| Ủng, giày cách điện | EN 50321-1, ASTM F2413 (EH) | QCVN 15:2013/BLĐTBXH | Điện áp thử, đế không mòn thủng, không nứt |
| Mũ bảo hộ cách điện | EN 50365 (1.000V AC, 1.500V DC), EN 397 | QCVN 06:2012/BLĐTBXH | Không có lỗ thoáng khí kim loại, nên có kính che mặt |
| Quần áo chống hồ quang | IEC 61482-2, EN ISO 11612, EN 1149-5 | Theo đánh giá rủi ro | Chỉ số ATPV hoặc ELIM (cal/cm²) đủ mức năng lượng hồ quang |
| Dây đai an toàn cách điện | EN 361, EN 358 | QCVN 23:2014/BLĐTBXH | Khóa, móc bằng vật liệu cách điện, không chi tiết kim loại lộ ra |
Với găng tay, class được chọn theo điện áp sử dụng tối đa. Class 00 dùng tới 500V và class 0 tới 1.000V; đây là hai cấp phổ biến nhất trong nhà máy. Class 1 dùng tới 7,5kV, class 2 tới 17kV, class 3 tới 26,5kV và class 4 tới 36kV, dành cho lưới trung thế. Một ví dụ cho công việc hạ thế là găng tay cách điện hạ thế 1000V Novax Class 0, đạt IEC 60903, làm bằng cao su tự nhiên dày 1 mm. Anh chị có thể xem thêm các cấp điện áp khác tại danh mục găng tay cách điện.
Mũ bảo hộ thông thường theo EN 397 chỉ có tùy chọn cách điện 440V AC. Vì vậy, thợ điện cần mũ đạt EN 50365, nên đi kèm kính che mặt chống hồ quang để bảo vệ mắt và mặt khỏi tia lửa. Mũ cũng xuống cấp theo thời gian dù nhìn bên ngoài còn nguyên vẹn. Dấu hiệu cần thay mũ được tổng hợp đầy đủ trong bài khi nào cần thay mũ bảo hộ.
Găng tay cách điện là sản phẩm phải kiểm tra trước mỗi ca làm việc. Cách đơn giản nhất là cuộn từ cổ găng để nén khí vào trong, rồi quan sát và lắng nghe xem có lỗ thủng, vết nứt hay chỗ phồng không. Một lỗ kim không nhìn thấy bằng mắt thường cũng đủ để dòng điện đi qua. Găng class 0 trở lên phải luôn có găng da bảo vệ bên ngoài, vì một vết cắt nhỏ từ dây đồng có thể làm mất khả năng cách điện.
Ngoài kiểm tra hằng ngày, găng và ủng cách điện cần được thử nghiệm điện áp định kỳ tại đơn vị có năng lực. Ngành điện thường áp dụng chu kỳ 6 tháng một lần, phù hợp khuyến nghị của IEC 60903 cho găng từ class 1 trở lên. Doanh nghiệp nên ghi ngày thử nghiệm lên sản phẩm và lưu hồ sơ, vì đây là bằng chứng quan trọng khi thanh tra hoặc khi có sự cố. Ủng cách điện cũng cần kiểm tra đế thường xuyên; tham khảo mẫu ủng cách điện Vicadi 22kV và các dòng khác tại danh mục ủng bảo hộ.
Công nhân bảo trì lưới điện, lắp trạm biến áp hay thi công trên cột, mái nhà xưởng đối mặt cùng lúc hai nguy cơ: ngã cao và điện giật. Dây đai an toàn thông thường có khóa, móc và vòng chữ D bằng thép. Khi chạm vào dây dẫn mang điện, chính những chi tiết kim loại này trở thành đường dẫn dòng điện qua cơ thể.
Dây đai cách điện chuyên dụng giải quyết vấn đề bằng cách dùng dây polyester kết hợp khóa, móc và vòng neo bằng vật liệu cách điện, đồng thời vẫn đạt yêu cầu chống rơi ngã theo EN 361. Những tiêu chí chọn dây đai cho ngành điện và các mức giá trên thị trường được tổng hợp trong bài bảng giá dây đai an toàn điện lực.
Găng cao su dày đeo ngoài găng vải có thay được găng cách điện không?
Không. Găng cao su thường chưa qua thử điện áp nên không có giá trị bảo vệ. Hãy chọn găng có ký hiệu tam giác kép tại danh mục găng tay cách điện.
Găng tay cách điện để lâu trong kho có còn dùng được không?
Cao su bị lão hóa theo thời gian, kể cả khi chưa dùng. Găng chưa sử dụng nhưng đã quá hạn thử nghiệm phải được thử lại trước khi phát cho công nhân.
Ủng cách điện có thay được giày bảo hộ hằng ngày không?
Ủng cách điện dùng cho các thao tác điện cụ thể và không thay được giày mũi thép đi cả ca. Anh chị có thể so sánh hai loại tại danh mục ủng bảo hộ.
Mũ bảo hộ nào dùng được cho thợ điện?
Nên chọn mũ đạt EN 50365 và không có lỗ thoáng khí. Hãy lọc theo tính năng cách điện tại danh mục mũ bảo hộ.